8Q แบบประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย 8 คำถาม
8Q: 8-question suicide risk assessment
นพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น
ทำแบบประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย 8 คำถาม (8Q) »
บทนำ
องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) รายงานว่าการฆ่าตัวตายเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญทั่วโลก โดยมีผู้เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายมากกว่า 700,000 คนต่อปี และยังมีผู้พยายามฆ่าตัวตายจำนวนมากกว่านั้นหลายเท่า การป้องกันการฆ่าตัวตายจึงเป็นหนึ่งในเป้าหมายสำคัญด้านสาธารณสุขของทุกประเทศ
ในประเทศไทย กรมสุขภาพจิตได้พัฒนาระบบการคัดกรองและประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายอย่างเป็นลำดับ โดยเริ่มจากแบบคัดกรองโรคซึมเศร้า 2 คำถาม (2Q) ตามด้วยแบบประเมินโรคซึมเศร้า 9 คำถาม (9Q) และเมื่อพบว่าผู้รับการประเมินมีความเสี่ยง จะดำเนินการประเมินด้วย แบบประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย 8 คำถาม (8Q: 8-question suicide risk assessment) เพื่อจำแนกระดับความรุนแรงและกำหนดแนวทางการดูแลที่เหมาะสม
ผู้พัฒนา
แบบประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย 8 คำถาม (8Q) เป็นเครื่องมือที่กรมสุขภาพจิตพัฒนาขึ้นเพื่อประเมินความเสี่ยงของบุคคลที่มีแนวโน้มฆ่าตัวตายในปัจจุบัน โดยเน้นการประเมินความคิด ความตั้งใจ การวางแผน และประวัติการพยายามฆ่าตัวตายที่ผ่านมา
เครื่องมือนี้ได้รับการออกแบบให้ใช้งานง่าย ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที และเหมาะสำหรับบุคลากรสาธารณสุขในทุกระดับ รวมถึงการประเมินตนเองในผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไป
ข้อบ่งชี้ในการใช้
แบบประเมิน 8Q มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายในช่วงเวลาปัจจุบัน โดยประเมินจาก 4 มิติหลัก ได้แก่
• ความคิดเกี่ยวกับความตาย
• ความคิดฆ่าตัวตาย
• การวางแผนและการเตรียมการ
• ประวัติการพยายามฆ่าตัวตาย
การตอบเป็นลักษณะ "มี" หรือ "ไม่มี" และมีการให้คะแนนตามน้ำหนักความรุนแรงของแต่ละข้อ โดยข้อที่สะท้อนถึงการลงมือปฏิบัติจริงจะได้รับคะแนนสูงกว่าความคิดเพียงอย่างเดียว
แบบประเมิน 8Q ใช้ในหลายสถานการณ์ ได้แก่
• โรงพยาบาลทุกระดับ
• คลินิกสุขภาพจิต
• หน่วยบริการปฐมภูมิ
• งานเยี่ยมบ้าน
• การติดตามผู้ป่วยโรคซึมเศร้า
• ประเมินตนเองผ่านแอปพลิเคชัน Mental Health Check In ของกรมสุขภาพจิต (checkin.dmh.go.th)
โดยเครื่องมือนี้ช่วยให้บุคลากรสามารถแบ่งระดับความเสี่ยงและกำหนดแนวทางการส่งต่อได้อย่างเหมาะสม
คุณสมบัติ
ยังไม่พบการรายงานค่าความไว (sensitivity) และความจำเพาะ (specificity) ของแบบประเมิน 8Q โดยตรง เนื่องจากเครื่องมือนี้มีบทบาทเป็นแบบประเมินเพื่อจำแนกระดับความเสี่ยงทางคลินิก มากกว่าจะเป็นเครื่องมือคัดกรองที่ใช้เปรียบเทียบ กับมาตรฐานอ้างอิงในการศึกษาความแม่นยำของการทดสอบ
ข้อจำกัด
แม้แบบประเมิน 8Q จะเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ แต่ยังมีข้อจำกัด ได้แก่
• เป็นเครื่องมือคัดกรอง ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยโรค
• ต้องอาศัยความร่วมมือและความจริงใจของผู้ตอบ
• ผลการประเมินควรใช้ร่วมกับการสัมภาษณ์ทางคลินิก
• ไม่ควรใช้เพียงคะแนนในการตัดสินใจรักษา
• เหมาะสำหรับผู้ที่อายุตั้งแต่ 15 ปีบริบูรณ์ ประเมินตนเอง
วิธีการใช้
แบบประเมินนี้เป็นแบบประเมินตนเอง (self-report) ประกอบด้วยคำถาม 8 ข้อ เพื่อบอกแนวโน้มที่จะฆ่าตัวตายในปัจจุบัน ใช้การตอบคำถามแบบ 2 ตัวเลือก คือ “ไม่มี” หรือ “มี”
ในกรณีที่ตอบข่อ 3 ว่า "มี" (คิดเกี่ยวกับฆ่าตัวตาย) ให้ถามต่อข้อ 3.1 เพิ่มเติมว่า “ได้” หรือ “ไม่ได้”
การให้คะแนน
การให้คะแนน แต่ละข้อมีความแตกต่างกัน ดังนี้
ตอบ "ไม่มี" 0 คะแนน
ตอบ "มี" ให้ 1 ถึง 10 คะแนน ดังนี้
ข้อ 1 ให้ 1 คะแนน
ข้อ 2 ให้ 2 คะแนน
ข้อ 3 ให้ 6 คะแนน
ข้อ 3.1 ให้ 8 คะแนน
ข้อ 4 ให้ 8 คะแนน
ข้อ 5 ให้ 9 คะแนน
ข้อ 6 ให้ 4 คะแนน
ข้อ 7 ให้ 10 คะแนน
ข้อ 8 ให้ 4 คะแนน
คะแนนรวมมีค่าตั้งแต่ 0–52 คะแนน
การแปลผล
กรมสุขภาพจิตกำหนดเกณฑ์การแปลผล ดังนี้
| คะแนนรวม | แนวโน้มที่จะฆ่าตัวตายในปัจจุบัน |
|---|---|
| 0 คะแนน | ไม่มี |
| 1-8 คะแนน | ระดับน้อย (mild) |
| 9–16 คะแนน | ระดับปานกลาง (moderate) |
| ≥ 17 คะแนน | ระดับรุนแรง (severe) |
ผู้ที่มีคะแนนสูงควรได้รับการประเมินเพิ่มเติมโดยจิตแพทย์หรือทีมสุขภาพจิต และในกรณีที่มีความเสี่ยงสูงจำเป็นต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วนเพื่อป้องกันการสูญเสียชีวิต
ตัวอย่าง
แบบประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย 8 คำถาม (8Q)
โปรดกาเครื่องหมาย “√” ลงในช่องว่าง ที่ตรงกับท่านมากที่สุด
| ในช่วง 1 เดือนที่ผ่านมา รวมวันนี้ | ไม่มี | มี |
|---|---|---|
| 1. คิดอยากตาย หรือ คิดว่าตายไปจะดีกว่า | 0 | 1 |
| 2. อยากทำร้ายตัวเอง หรือทำให้ตัวเองบาดเจ็บ | 0 | 2 |
| 3. คิดเกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย | 0 | 6 |
| 3.1. (ถ้าตอบว่าคิดเกี่ยวกับฆ่าตัวตายให้ถามต่อ) .... ท่านสามารถควบคุมความอยากฆ่าตัวตายที่ท่านคิดอยู่นั้นได้หรือไม่ หรือบอกได้ไหมว่าคงจะไม่ท่าตามความคิดนั้นในขณะนี้ | ได้ 0 |
ไม่ได้ 8 |
| 4. มีแผนการที่จะฆ่าตัวตาย | 0 | 8 |
| 5. ได้เตรียมการที่จะท่าร้ายตนเองหรือเตรียมการจะฆ่าตัวตาย โดยตั้งใจว่าจะให้ตายจริง ๆ | 0 | 9 |
| 6. ได้ท่าให้ตนเองบาดเจ็บแต่ไม่ตั้งใจที่จะท่าให้เสียชีวิต | 0 | 4 |
| 7. ได้พยายามฆ่าตัวตายโดยคาดหวังหรือตั้งใจที่จะให้ตาย | 0 | 10 |
| 8. ตลอดชีวิตที่ผ่านมา ท่านเคยพยายามฆ่าตัวตาย | 0 | 4 |
เอกสารอ้างอิง
กรมสุขภาพจิต. (2567). แบบประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย (8Q). https://catalog.dmh.go.th/dataset/testrisk
กองส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต. (2567). คู่มือแบบประเมินคัดกรองผู้ที่มีปัญหาพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย. https://dmhpd.dmh.go.th
World Health Organization. (2025). Suicide worldwide in 2021: Global health estimates. https://www.who.int/publications/b/77047
บทความนี้ยินดีให้ เผยแพร่เพื่อความรู้ได้ โดยกรุณาอ้างอิงแหล่งที่มา
ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา. (2569). 8Q แบบประเมินความเสี่ยงฆ่าตัวตาย 8 คำถาม. จาก https://www.happyhomeclinic.com/screen43-8q.html
นพ.ทวีศักดิ์ สิริรัตน์เรขา
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น
การศึกษา
· แพทยศาสตร์บัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
· วุฒิบัตรแสดงความรู้ความชำนาญในการประกอบวิชาชีพเวชกรรม สาขาจิตเวชศาสตร์เด็กและวัยรุ่น (จุฬาฯ)
กลับศูนย์วิชาการ »