M   E   N   T   A   L         H   E   A   L   T   H         S   C   R   E   E   N   I   N   G

บทนำ

มาตรวัดแบบอนาล็อกเชิงภาพ VAS (Visual Analog Scale) เป็นเครื่องมือวัดเชิงปริมาณที่ใช้ประเมินความรู้สึกที่มีลักษณะเป็นนามธรรม เช่น ความปวด ความเครียด ความพึงพอใจ หรือระดับความเหนื่อยล้า ซึ่งไม่สามารถประเมินได้โดยตรง

ด้วยเหตุนี้ VAS จึงถูกนำมาใช้แพร่หลายในด้านการแพทย์ พยาบาล กายภาพบำบัด จิตวิทยา และการวิจัยด้านสุขภาพ เพื่อช่วยให้ผลลัพธ์การประเมินมีความเที่ยงตรงและเชื่อถือได้มากขึ้น

ความหมาย

VAS เป็นเครื่องมือวัดแบบง่าย ๆ ที่ใช้ในการวิจัยและการดูแลสุขภาพ เพื่อประเมินความรุนแรงของความรู้สึก มีลักษณะเป็นเส้นตรงความยาว 10 เซนติเมตร (100 มิลลิเมตร) โดยมีจุดปลายแต่ละด้านเป็นตัวแทนของระดับต่ำสุดและสูงสุดของสิ่งที่ต้องการวัด เช่น “ไม่มีอาการปวดเลย” ถึง “ปวดที่สุดเท่าที่เคยรู้สึก”

ผู้ถูกประเมินจะทำเครื่องหมายบนเส้นตามระดับความรู้สึกของตนเอง ช่วยให้สื่อสารสภาวะทางอารมณ์ของตนเองได้อย่างรวดเร็ว โดยสรุปความผันผวนไว้ในจุดเดียวบนมาตรวัด และผู้ประเมินจะวัดระยะห่างจากจุดเริ่มต้นเพื่อแปลงเป็นคะแนนเชิงตัวเลข

ความเป็นมา

VAS มีต้นกำเนิดมาจากสังคมศาสตร์ และได้รับความนิยมในด้านจิตวิทยา Aitken (1969) และ Zealley and Aitken (1969) เป็นกลุ่มแรกที่นำ VAS มาใช้ในทางการแพทย์ โดยใช้ในการสร้างมาตรวัดอารมณ์แบบรายการเดียว นับตั้งแต่นั้นมา VAS ก็เป็นเครื่องมือวิจัย และทางคลินิกที่ใช้กันทั่วไปในด้านจิตวิทยา โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับการวัดความเจ็บปวด

Patrick et al. (1973) เป็นกลุ่มแรกที่ใช้ VAS เพื่อหาค่าสำหรับคำอธิบายสถานะสุขภาพสมมติ Priestman and Baum (1976) น่าจะเป็นกลุ่มแรกที่ใช้ VAS เพื่อประเมินคุณภาพชีวิตในผู้ป่วยมะเร็ง

ประโยชน์

• การประเมินอาการที่วัดยาก: นำมาใช้บ่อยที่สุดสำหรับการประเมินความรุนแรงของความเจ็บปวด แต่ยังใช้สำหรับการประเมินความเหนื่อยล้า ความอยากอาหาร ความวิตกกังวล และอารมณ์ด้วย
• การติดตามอาการ: ช่วยติดตามความรุนแรงของอาการต่าง ๆ เช่น โรคข้ออักเสบ โรคภูมิแพ้ หรือความไม่สบายหลังการผ่าตัด
• การวิจัย: ใช้กันอย่างแพร่หลายในการทดลองทางคลินิกเพื่อวัดผลลัพธ์เชิงอัตวิสัยและผลกระทบของการรักษา มักใช้ในการประเมินสุขภาพของผู้ป่วยในการศึกษาแบบระยะยาว

VAS ถูกนำไปใช้ในหลายสาขา เช่น
• การประเมินสุขภาพกาย: ใช้ประเมินความปวด (Pain VAS) อาการคลื่นไส้ หรือระดับความเหนื่อยล้า
• การประเมินสุขภาพจิต: ประเมินระดับความเครียด ความวิตกกังวล หรือคุณภาพชีวิต
• กายภาพบำบัดและเวชศาสตร์ฟื้นฟู: ติดตามผลการรักษา เช่น ระดับความปวดหลังทำกายภาพ

วิธีการทำงาน

• เส้น: เส้นตรงยาว 100 มม. (10 ซม.) ที่มีคำอธิบายสุดขั้วอยู่ที่ปลายแต่ละด้าน เช่น "ไม่เจ็บปวด" และ "เจ็บปวดมากที่สุดเท่าที่จะจินตนาการได้"
• เครื่องหมาย: ผู้ป่วยทำเครื่องหมายลงบนเส้นตรงใดก็ได้ที่แสดงถึงความรู้สึกปัจจุบันของตนเองได้ดีที่สุด
• คะแนน: วัดระยะห่างเป็นมิลลิเมตรจากปลาย "ไม่เจ็บปวด" เพื่อให้ได้คะแนน ซึ่งสะท้อนถึงความรุนแรงของความรู้สึก

ข้อดี

1. ใช้งานง่ายและรวดเร็ว: ผู้รับการประเมินสามารถแสดงระดับความรู้สึกของตนเองได้โดยไม่ต้องเลือกตัวเลขจากตัวเลือกใด ๆ ใช้เวลาน้อย
2. ใช้งานได้หลากหลาย: นอกจากใช้ประเมินอาการความเจ็บปวดได้ ยังใช้สำหรับการประเมินความเหนื่อยล้า ความอยากอาหาร ความวิตกกังวล และอารมณ์ด้วย
3. ความละเอียดสูง: การวัดเป็นหน่วยมิลลิเมตรช่วยให้แยกแยะความแตกต่างเล็กน้อยได้ดีกว่ามาตราส่วนแบบ Likert หรือแบบตัวเลข (เช่น 0-10)
4. ความเที่ยงตรงสูง: การไม่ใช้ตัวเลขบนเส้นช่วยลดอคติจากผู้ประเมินและผู้รับการประเมิน
5. ไวต่อการเปลี่ยนแปลง: แม้จะมีอาการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยในประสบการณ์ของบุคคล เหมาะสมสำหรับการติดตามผล เช่น การประเมินความปวดก่อนและหลังการรักษา

ข้อจำกัด

1. ความเข้าใจ: เด็กเล็กหรือผู้ป่วยบางรายอาจมีปัญหาในการทำความเข้าใจแนวคิดของเส้นต่อเนื่อง
2. ความสามารถในการใช้งานในกลุ่มประชากรเฉพาะ: เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยที่มีความบกพร่องทางสติปัญญา หรือทางร่างกาย อาจพบว่ายากที่จะทำเครื่องหมายที่แม่นยำบนเส้น ทำให้ได้คำตอบที่ไม่น่าเชื่อถือ
3. การวัด: การวัดอาจมีข้อผิดพลาดเล็กน้อย การวัดต้องใช้เครื่องมือที่แม่นยำ เช่น ไม้บรรทัดหรือโปรแกรมดิจิทัล
4. ความคลาดเคลื่อน: อาจเกิดความคลาดเคลื่อนในการตีความหากไม่มีการให้คำอธิบายที่ชัดเจน
5. การเปรียบเทียบ: อาจมีความคลุมเครือ ไม่สามารถเปรียบเทียบกันได้ระหว่างประชากรต่างๆ

บทสรุป

มาตรวัดแบบอนาล็อกเชิงภาพ VAS (Visual Analog Scale) เป็นเครื่องมือประเมินเชิงปริมาณที่มีความยืดหยุ่น ใช้ง่าย และให้ผลลัพธ์ที่ละเอียด แม่นยำ เหมาะสำหรับการประเมินความรู้สึกในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะความปวด และปัจจัยด้านสุขภาพจิต ทำให้ VAS ยังคงเป็นหนึ่งในเครื่องมือมาตรฐานที่ถูกใช้อย่างแพร่หลายในงานวิจัยและการปฏิบัติทางคลินิก

เอกสารอ้างอิง

การคัดกรองสุขภาพจิต »