รุจา เจนวีระนนท์

ในการดูแลบุคคลออทิสติกเมื่อยังเป็นเด็กเล็ก ถึงแม้ว่าจะรู้สึกเหน็ดเหนื่อย แต่ปัญหาก็จัดว่ายังอยู่ในวงแคบพอที่จะจัดการได้ไม่ยากนัก เช่น ไม่พูด ไม่สื่อสาร ซน ก้าวร้าว ร้องไห้เสียงดัง แต่เมื่อบุคคลออทิสติกโตเป็นหนุ่มสาว ปัญหาที่พบก็จะมีมากขึ้น ทั้งยังจัดการได้ยากขึ้นอีกด้วย ซึ่งผู้ปกครองจำเป็นต้องเตรียมป้องกันไว้ตั้งแต่เด็กยังเล็กอยู่ดีกว่า

ผู้ปกครองมักพาลูกมาฝึกโดยเน้นให้ลูกเรียนรู้ทักษะทางวิชาการ และเข้าโรงเรียนได้ โดยสอนเรื่องตัวอักษรและตัวเลข ซึ่งเด็กบางรายจะจดจำตัวอักษรและตัวเลขได้ แต่ไม่มีการเรียนรู้และเข้าใจอย่างแท้จริง ฉะนั้นจะเป็นการเหมาะสมกว่า ถ้าหลักสูตรการฝึกเด็กออทิสติกตั้งแต่เริ่มแรกต้องเน้นทักษะการช่วยเหลือตัวเอง และทักษะทางสังคมก่อนที่จะให้เด็กเรียนรู้ทักษะทางวิชาการ

นักจิตวิทยาจะมองเด็กที่มีปัญหาว่า เป็นผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ และจะมีความเป็นห่วงถึงความสุขของเด็กในฐานะที่เป็นสมาชิกคนหนึ่งในสังคม การปรับพฤติกรรมเป็นสิ่งที่นักจิตวิทยาหันมาใช้กันมากกับเด็กที่มีปัญหาด้านต่างๆ เพราะเป็นวิธีที่จะบอกให้เด็กทราบว่าอะไรที่เขาควรทำ และอะไรที่เขาไม่สมควรทำ

วัตถุประสงค์ของการปรับพฤติกรรมก็เพื่อให้เด็กได้พัฒนาพฤติกรรมใกล้เคียงเด็กปกติในวัยเดียวกัน สามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เบี่ยงเบน การเสริมทักษะทางสังคมและการมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลรอบข้าง กระตุ้นพัฒนาการด้านการใช้กล้ามเนื้อมัดใหญ่ กล้ามเนื้อมัดเล็ก การสื่อสาร และการช่วยเหลือตนเอง นอกจากนี้ยังให้คำแนะนำกับผู้ปกครองในการปรับตัวและวิธีดูแลจัดการเด็ก

เทคนิคการปรับพฤติกรรมในเด็ก

เทคนิคการปรับพฤติกรรมนั้นใช้หลักทฤษฎีการเรียนรู้ (Learning Theory) เป็นวิธีการหนึ่งที่ช่วยให้เด็กได้เรียนรู้ที่จะแสดงพฤติกรรมที่เหมาะสมและเป็นที่ยอมรับของสังคม วิธีการปรับพฤติกรรมมีเป้าหมาย 3 เรื่อง คือ

1. ลดพฤติกรรมที่เป็นปัญหา

2. ส่งเสริมพฤติกรรมที่เหมาะสม

3. สร้างพฤติกรรมใหม่

ถ้าเด็กได้รับการบำบัดโดยการปรับพฤติกรรม และกระตุ้นพัฒนาการในด้านที่บกพร่องอย่างสม่ำเสมอ โดยผู้ปกครองมีส่วนร่วมในการฝึกและดูแลอย่างต่อเนื่อง เด็กเหล่านี้ก็สามารถที่จะพัฒนาได้อย่างเหมาะสมเต็มความสามารถที่เขามี

วิธีที่ใช้ในการปรับพฤติกรรม

1. การเสริมแรง   เป็นการส่งเสริมพฤติกรรมที่พึงประสงค์   ให้ซ้ำอีกเมื่อได้รับคำชมหรือรางวัล

2. การหยุดยั้ง   เป็นการงดให้รางวัล งดให้ความสนใจต่อพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์

3. การงดร่วมกิจกรรม เป็นการงดในช่วงเวลาจำกัด แต่ไม่ควรงดนานเกินไป

4. การทำสัญญากับเด็ก เป็นการเซ็นสัญญาระหว่างครูกับนักเรียนในลักษณะที่เป็นลายลักษณ์อักษร   ระยะเวลาการทำสัญญาไม่ควรนานเกินกว่าที่เด็กจะทำได้ มีการตรวจสอบตลอดเวลา เมื่อผิดสัญญาควรมีการลงโทษ   หากมีการปฏิบัติครบถ้วนควรให้รางวัลแก่เด็ก

5. การลงโทษ เป็นขบวนการในการขจัดพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ของเด็ก และไม่ให้เด็กแสดงพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์อีก

6. การเป็นแบบอย่างที่ดี  ครูควรเป็นแบบอย่างที่ดีแก่เด็ก เด็กอาจยึดครูเป็นแบบอย่างที่ดีในหลายๆ ด้าน นอกจากนี้อาจให้นักเรียนที่ดีเป็นแบบอย่างแทนก็ได้

ความสามารถที่เด็กต้องมีก่อนเข้าวัยเรียน

1. ทางด้านสังคม

สามารถปรับได้โดยการฝึกให้เด็กมีสัมพันธภาพที่ดี เช่น ฝึกการสบตา สบตาทุกครั้งเมื่อเรียกชื่อ การสบตาอย่างมีความหมาย มองขณะพูดคุย รู้จักทักทาย ฝึกให้เด็กรู้จักการเล่นของเล่นให้ถูกวิธีไม่ขว้างปา และเก็บของเล่นทุกครั้งเมื่อเลิกเล่น ฝึกให้รู้จักการรอคอย การขอเมื่อต้องการ รู้จักชื่อ - นามสกุลของตนเองตลอดจนคนในครอบครัว

2. การสื่อความหมาย

เด็กออทิสติกมีความบกพร่องในเรื่องการสื่อสารเป็นอย่างมาก ทั้งการเข้าใจและการใช้ภาษา ในช่วงแรกของการฝึก ผู้ฝึกจะสอนให้เด็กรู้จักสิ่งของที่อยู่รอบตัว เด็กจะค่อยๆเรียนรู้จากการได้เห็น ได้ฟังซ้ำๆ เด็กจะเข้าใจ ทำตาม หรือเลียนแบบ ตลอดจนทำตามคำสั่งได้ ผู้ฝึกจะใช้ภาษาพูดกับเด็กทุกครั้งในการสื่อความหมายกับเด็กแม้ว่าเด็กจะพูดไม่ได้ก็ตาม ภาษาที่ใช้จะเป็นภาษาที่เข้าใจง่าย สั้น ชัดเจน ไม่ซับซ้อน

3. การเลียนแบบการกระทำ

เนื่องจากเด็กออทิสติกมีความบกพร่องทางด้านภาษา ทั้งการเข้าใจและการใช้ภาษา ซึ่งถ้าเด็กมีสัมพันธภาพกับบุคคลอื่นดีแล้วเขาจะเปิดโลกส่วนตัวกับบุคคลอื่นได้ ยอมรับผู้อื่นและสนใจสิ่งแวดล้อมรอบข้าง ในช่วงนี้ผู้ฝึกจะช่วยให้เขามีการเลียนแบบ โดยการจับมือทำในสิ่งที่เห็นนั้น ทำซ้ำๆ ซึ่งต่อมาเขาจะกระทำได้ด้วยตนเอง

4. การเล่น

เด็กออทิสติกจะเล่นของเล่นไม่เป็น เล่นตามกลุ่มหรือเล่นร่วมกับคนอื่นไม่ได้ เนื่องจากการขาดจิตนาการจึงต้องสอนการเล่นของเล่นให้ถูกวิธี สอนให้รู้จักที่จะให้และรับ รู้จักที่จะรอคอย ทำตามกฎกติกาของกลุ่มได้

5. การใช้กล้ามเนื้อมัดเล็กและกล้ามเนื้อมัดใหญ่

เด็กออทิสติกมีพัฒนาการทางด้านร่างกายเป็นไปตามวัย แต่ความแข็งแรงมั่นคง ความคล่องแคล่วและการทำงานของอวัยวะต่างๆยังพัฒนาได้ไม่สมบูรณ์เท่าเด็กปกติในวัยเดียวกัน ซึ่งต้องได้รับการช่วยเหลือโดยการชักนำให้เด็กออกกำลังกาย ถีบสามล้อ โยน - รับลูกบอล รดน้ำตนไม้ ระบายสี ปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน ทำซ้ำๆทุกวัน พร้องให้คำชมเชยเมื่อเด็กสามารถทำได้